ADIYAMAN DA DEFİNE YERLERİ

ADIYAMAN DA DEFİNE YERLERİ VE İŞARETLERİ –

ADIYAMAN TARİHİ BİLGİLERİ

Osmanlı idaresinde 1519’da maraş eyaletine bağlı sancak olan yerleşim, 1531 yılında elbistan sancağına bağlı bir kaza haline getirildi. 1519 yılında yerleşimin ilk tahririnde 1000 civarında müslüman nüfusun yanında yerleşimde 400 civarında da gayri müslim nüfus bulunmaktaydı. Hısnımansûr, 1563’te yeniden maraş’a bağlandı ve uzunca yıllar bu konumda kaldı. Tanzimattan sonraki düzenlemede 1841’de kaza olan yerleşim, 1849’da diyarbekir vilayetine bağlı bir sancak durumuna getirildi. 1859’da malatya sancağına, 1883’te de mamuret-ül-aziz vilayetine bağlandı. Cumhuriyet döneminde hısnımansûr, 1923’ten 1954 yılına kadar malatya’nın ilçesi olarak kaldı. 22 haziran 1954’te adıyaman ilinin kurulmasıyla merkez ilçe oldu.

Uzun yıllar boyunca hısnımansûr adıyla anılan şehrin içinde olduğu bölgede yerleşimin tarihi oldukça eski dönemlere kadar uzanmaktadır. Bölgede tarih boyunca hitit, hurri, mitanni, kummuh, asur, pers, seleukos, kommagene krallığı ile roma ve bizans hakimiyeti görülmüştür. 7. Yüzyıldan itibaren i̇slâm akınları bölgede görülmeye başlamış ve 670 yılında yerleşiminde içerisinde olduğu bölge emevî hakimiyetine geçmiştir. Emevî kumandanlarından mansûr bin ca’vene tarafından bugünkü kale inşa ettirildi. 758’de abbâsî egemenliğine geçen hısnımansûr, 926-958 yılları arasındaki hamdaniler döneminden sonra yeniden bizanshakimiyetine geçti. 11. Yüzyılda türk akınlarına uğrayan yerleşim, ilk defa 1066’da selçuklu kumandanı gümüştekin tarafından alındı. Artuklu, eyyûbî ve selçuklu, i̇lhanlı, akkoyunlu, dulkadiroğulları ve memlüklü hakimiyetinden sonra 1515 yılında osmanlıegemenliğine geçti.
Atatürk barajı’nın büyük bir kısmı adıyaman ili sınırları içerisinde yer alır.
Yerleşimin eski adı hısnımansûr (mansur’un kalesi) olup, cumhuriyet döneminde bugünkü adını almıştır. Adının 7. Yüzyılda buraya gelen emevî kumandanlarından mansûr bin ca’vene’den geldiği düşünülmektedir. Başka bir rivayete göre bu isim abbâsî halifesi mansur’un adından gelmektedir[2].
Adıyaman palanlı mağarasında yapılan incelemelerde kent tarihinin m.Ö. 4000 yıllarına kadar uzandığı anlaşılmıştır. Yine samsat-şehremuz tepe’deki tarihi bulgulardan m.Ö. 7000 yılına kadar paleolitik m.Ö. 5000 yıllarına kadar neolitik m.Ö. 3000 yıllarına kadar kalkolitik ve m.Ö. 3000-1200 yılları arasında da tunç çağı dönemlerinin yaşandığı anlaşılmıştır. Bu dönemde bölge hititlerle mitanniler arasında el değiştirmiş ve hitit devletinin yıkılmasıyla (m.Ö. 1200) karanlık bir dönem başlamıştır. M.Ö. 1200’den frig devletinin kuruluşu olan m.Ö. 750 yılları arası dönemle ilgili olarak yazılı kaynağa rastlanmamıştır. Ancak; bu dönemde yöre, asur etkisine girmeye başladığından, samsat’ta bulunan asur etkili mühürler ve kahta eskitaş köyünde bulunan hitit hiyeroglifli kitabeler, anadolu’daki tarihi sislilerin ilimizdede aynen devam ettiğini göstermektedir. Bu dönemde de adıyaman ve çevresinde hitit devletinin yıkılmasıyla ortaya çıkan geç hitit şehir devletlerinden biri olan kummuh devleti hüküm sürmektedir. M.Ö. 900-700 yılları arasında yöre asur etkisine kalmakla birlikte, asurlular tam olarak egemen olamazlar. 6. Yüzyılın başlarından itibaren yöreye persler hakim olur ve yöre satrap’lar (valiler) eliyle yönetilir. M.Ö. 334 yılında makedonya kralı büyük i̇skender’in anadolu’ya girmesiyle pers’ler hakimiyetini kaybetmiş ve m.Ö. 1. Yüzyıla kadar yörede makedonyalı selevkos sülalesi hüküm sürmüştür. Bu sülalenin gücünün zayıfladığı sıralarda, kral mithradetes 1. Kallinikos kommagene krallığı’nın bağımsızlığını ilan etmiştir. (m.Ö. 69) başkenti samosota (samsat) olam kommagene krallığı, egemenliğini m.S. 72’ye kadar sürdürmüş, bu tarihte yöre roma i̇mparatorluğu’nun eline geçmiş ve adıyaman, roma i̇mparatorluğunun syria (suriye) eyaletine, 6. Lejyon olarak bağlanmıştır. Roma i̇mparatorluğu’nun 395 yılında batı ve doğu roma olarak ayrılmasıyla adıyaman doğu roma i̇mparatorluğuna katılmıştır. 643 yılından itibaren bölgeye i̇slam akınları başlamakla birlikte i̇slam hakimiyeti ancak 670 yılında emevi’lerle kurulur. 758 yılında ise 2. Abbasi komutanlarından mansur i̇bni cavene’nin hakimiyetine girer. 926 yılına kadar abbasi hakimiyetinde kalan ii’de bu tarihte kürt devleti olan hamdanilerin egemenliği başlar. 958 yılında yöre yeniden bizanslıların eline geçer.

1114-1181 yılları arası yöreye türk akınları olur. 1204-1298 yılları arasında samsat ve yöresini anadolu selçukluları ele geçirir. 1230 ve 1250 yıllarında moğol saldırıları yaşanır. 1298’de yöre ve il memlüklülerin eline geçer. Adıyaman ve havalisi ilk kez yıldırım beyazıd döneminde yerel beylerden alınarak osmanlı hâkimiyetine girmiş1 olup 1402 ankara savaşından önce timur’un komutanları tarafından yağmalanmış daha sonraki yıllarda meydana gelen sosyal ve siyasi çalkantılar sonucu bazı yerel beyler, memlüklerin ve daha sonrada dulkadiroğluları’nın elinde kalmıştır. Esas olarak adıyaman’ın osmanlıların hâkimiyetine girmesi yavuz sultan selim döneminde vukû bulan dulkadir seferinin akabinde olmuştur. Ancak bölgenin geniş kapsamlı idari teşkilatlanması, kanûnî döneminde ortaya çıkan isyanlardan sonra gerçekleşebilmiştir. Yapılan düzenlemelerde, malatya sancak olmak üzere; besni, kahta, hısn-ı mansur (adıyaman), maraş vilayetine bağlanmıştır. 1560 yılında adıyaman-samsat ve çevre livâlar dulkadir beylerbeyliği’nden ayrılarak diyarbakır beylerbeyliği’ne bağlanmış ise de 1574 yılında tekrar dulkadir beylerbeyliği’ne bağlanmıştır.

PAYLAŞMAK ÖNEMSEMEKTİR !!

Bir yorum bırakın