ORDU DEFİNE YERLERİ

ordu adı nereden gelmektedir?
ordu ismi, türklerin bu bölgeye geldikleri tarihten itibaren kullanılmaya başlanmıştır. bazılarının iddia ettikleri gibi, fatih trabzon’u feth etmek için geçtiği yöremizde ordusu ile konakladığı için bu ad verilmemiştir. zira fatih, erzurum üzerinden trabzon’a gelmiştir.
yine, asayişi sağlamak için samsun’dan gelen osman paşa’nın askeri birliğine dayandırılan rivayet de tümüyle yanlıştır.

ORDU DEFİNE YERLERİ

yusuf has hacib’in “kutadgu bilig” adlı ünlü eserinde ordu isminin manası, şehir, saray, başşehir, sahil şehri olarak geçer.
bu duruma göre, hacı emir beyi i̇brahim’in oğlu bayram bey tarafından kurulan eskipazar’ın o günkü adı şöyledir:
“bölük-i niyabet-i ordu bi, ism-i alevi” dir.
hemen belirtmek gerekir ki, buradaki alevi, bu günkü manasında kullanılmıyor, bir cemaat, bir sülale anlamında kullanılıyordu.
keza, kaşgarlı mahmud’un yazdığı çok tanınmış olan “divan-ı lügat’it-türk” adlı büyük eserde, ordu, bir yere yerleşmek, hakan’ın yurdu, ordulanmak gibi anlamlara gelmekteydi.

  1. asır başında eskipazar’da bu adla kurulan ordu kazası, günümüzde de aynı adını korumaktadır.
    resmi kayıtlarda eskipazar yerleşmesinin adı, bayramlı, bayramlu mea i̇skefsir ve milas, behram şah, behramlı, eyalet-i behram, ordu bayramlu eyaleti şeklinde geçmektedir.
    ordu’nun hemen batısında, hacı emir beyliği ile aynı çağda hüküm süren taceddin oğulları beyliği’nin de başkentinin adı da ordu idi.
    osmanlılar döneminde ordu yöresi
    yıldırım beyazıd zamanında osmanlı topraklarına dahil edilen ordu yöresi ile ilgili en doğru bilgiler, osmanlı resmi kayıtlarında geçer.(kimi tarihçiler bu tarihi 1427 olarak kabul ederler.)
    1455 tarihli osmanlı tapu tahrir defterleri’nde ordu hakkında önemli bilgiler bulunmaktadır.
    trabzon’dan 65 yıl önce türk bölgesi haline gelen ordu’da türk olmayan (rum ve ermeni) etnik kökenlilerin oranı, türk nüfusa göre çok düşük olarak belirtilmiştir.
    gayri türk olanların en yüksek olduğu 17. asır başlarında bile türklere oranı sadece % 7,9’dur.
  2. asrın ilk yarısında ordu topraklarında 6.651 müslüman türk ve 526 türk olmayan hane bulunmaktaydı. rum ve ermeni olan bu insanlar, hıristiyanlık dinine mensuptular. ki bunlardan 326 hane, selçuklulardan beri milas (mesudiye) hapsamana (gölköy) topraklarında yaşamaktaydılar.
    bu gün bile birçok yer ve eser ismi türkçe olup, o günlerden kalmadır. bir örnek olarak ulubey kazasını verebiliriz. ulubey,14. asırda bu günkü kardeşler (sevdeş) köyünü kuran ve yerleşen ve burayı bir nahiye merkezi haline getiren sevdeş beyin unvanıdır.
    ulubey’de hiçbir köy ismi türkçe’den başka bir dilde değildir. bahaeddin, durak, uzunmahmut, eymür, şuayp, sayaca, kadıncık (hatuncuk),ören, hocaoğlu, kızılen, ohtamış ve daha onlarcası. ordu ilinin neresine gidilirse gidilsin, türkçe olmayan yer isimlerinin sayısı, iki elin parmağını geçmez.

tapu tahrir kayıtlarından, ordu yöresinin selçuklu dönemindeki idari teşkilatının pek değiştirilmediği anlaşılmaktadır.
bölgenin yönetimi, tımar beylerinin elindeydi.
16.asırda bölgenin en önemli ve hareketli merkezinin gölköy kalesi olduğu bilinmektedir.
o çağlardan 18. yüzyıl sonlarına kadar ordu bölgesinde şehircilik hemen hemen hiç yoktur. hacı emir beyliği tarafından kurulan eskipazar (bayramlu),bir süre sonra bu hareketliliğini yitirmiştir. 1455’lerde eskipazar’da 19 hanelik cemaat-i muhtelife denilen iş sahipleri ve zanaatkârlar bulunuyordu. ayrıca kadimlik yurtlarında yaşayan ve vergi vermeyen 47 aile mevcuttur.
halkın hemen hemen tamamı çiftçilikle geçiniyordu. bir örnek olması kabilinden söyleyelim ki,1520’den itibaren yöredeki vergi mükellefi çiftçi oranı % 96 civarındaydı.
daha çok arpa, buğday, mısır, kendir üretilmekteydi.
tam çiftliğe sahip olanların sayısı 1613’de 14 idi. 1485 tarihli tapu tahrir kayıtlarında ordu bölgesinin adı “vilayet-i bayramlu me’a i̇skefsir ve milas” tır.
i̇skefsir, şimdi tokat’ın bir ilçesi olan reşadiye, o zamanlar ordu’ya bağlıdır. milas ise bu günkü mesudiye’dir.
bulancak da o zamanlarda kebsil adıyla ordu’ya bağlı idi.
bölge, 22 adet idari birime ayrılmıştır. bu birimlerden biri nahiye, dördü niyabet, ikisi nahiye-i niyabet, sekizi bölük, ikisi bölük-i geriş, ikisi niyabet-i geriş ve birisi de divandır.define işaretleri farklıdır.

  1. asırda ordu, bütün canik’in idare merkeziydi.
    1520’de, bölgenin tamamı, kaza-i canik-i bayramlu adıyla birleştirilmiş ve i̇skefsir, bayramlu (ordu), bazarsuyu(bulancak) olarak üç kazaya ayrılmıştı.
    1548 yılında ordu, karahisar-ı şarki (giresun’un şimdiki ilçesi şebinkarahisar) sancağına bağlıdır.
    türkler, anadolu’nun hemen her yöresinde olduğu gibi bizim bölgede de oba, oymak, boy gibi sosyal gruplara ayrılmıştı.
    ordu oğuzların bir kolu olan çepni türklerinin yerleştiği bölgedir. yerleşmeler vadi boylarında gerçekleşmiştir.
    bolaman vadisi boyunca, çamaş, bolaman, niyabet-i satılmış (aybastı) gibi ilçe ile köy arasındaki yerleşmeler ve köyler kurulmuştur.
    melet vadisi boyunca ise, iç kesimlerde milas (mesudiye), alibeğce (kabadüz), deniz kenarında nefs-i alevi ordu, bucak, i̇htiyar, şayiblü, bedirlü, ulubey ve bunlara bağlı köyler ve mezralar kurulmuştur.
    bugünkü ordu’nun kuruluşu
    kirazlimanı mevkii, şimdiki ordu şehri kurulmadan önce, şenlikli bir yerleşmeydi. rivayetlere göre, buraya ilk önce yerleşenler gemiciler olmuştur. zaman zaman buraya gelen gemiciler, yöreyi çok beğenmeleri veya başka bilinmeyen sebeplerle burayı iskân alanı haline getirmişlerdir.
  2. ordu define bölgeleri
    nitekim ordu’nun ilk mescidi olan abdullah reis mescidi 1782 yılında burada inşa edilmiştir. ancak, mutlaka korunması gereken bu eser, maalesef yıkılmıştır. şimdi orada, otel belde faaliyet göstermektedir.
    ordu ili topraklarında bilinen ilk yerleşmelerin tarihçesi m.ö. vii. yüzyıl’a kadar gitmektedir.
    i̇l merkezinde bilinen ilk yerleşme yeri, kirazlimanı mezarlığı yanındaki bozukkale (kotyora)dır. m.ö. iv. yüzyıl’da i̇ran taraflarından savaştan dönerken kotyora’ya uğrayan yunalı komutan ksenophon, burada yerleşik bir kavimle karşılaştıklarını ve 45 gün kaldıktan sonra yollarına devam ettiklerini belirtir. (anabasis, meb y.1962)
    kotyora küçük bir koloni idi. burası, m.ö. ii. yüzyıl’da pontus kralı i.farnak zamanında boşaltılarak halkı giresun’a nakledilmiştir.
    m.ö. 675’lerden itibaren ordu’nun içinde bulunduğu orta ve doğu karadeniz bölgesi’ne sırayla, kimmerler, miletliler, persler, makedonyalı i̇skender ve komutanları hakim olmuştur. bundan sonra yöreye, yaklaşık 3,5 asır yaşayan pontus devleti (m.ö.280-m.s. 63) hakim olmuştur. bu devleti roma i̇mparatorluğu ortadan kaldırmıştır.kotyora’nın grekçe’de dağ eteği anlamına geldiğini söyleyen bazı tarihçilerin aksine prof. dr. necati demi̇r, kotyora kelimesinin aslının kut yöresi olduğunu, burada kut türklerinin yaşadığını, bu ismin sonradan dönüştürüldüğünü iddia eder.
    aynı bilim adamı, makalelerinde bolaman isminin de pontpolemenyum’dan gelme değil, balaban türklerinden gelme bir kelime olduğuna yer vermektedir.
  3. ordu define haberleri
    ordu yöresinde yaşayan kaimlerden halipler madencilikte ileri gitmiş olup, ordu topraklarında demir madeni başta olmak üzere bazı madenleri işlemişlerdir.
    yunan tarihçisi ksenophon (doğumu m.ö.431)nun, onbinlerin dönüşü adlı eserine göre orta ve doğu karadeniz bölgesinde (tabii ordu topraklarında da) m.ö. 400 yılında, kolhlar, driller, mossinoikler, halipler ve tibarenler gibi yunan asıllı olmayan kavimler yaşamaktaydı.
    fatsa merkezde bulunan tarihi cıngırt arkeolojik yerleşmesi’nin , m.ö. bu coğrafyada hüküm süren pont polemenyum krallarının cariyelerinin mesire yeri olduğuna dair kayıtlar mevcuttur.
    keza, perşembe ilçesi sınırları içinde deniz kenarında bulunan ünlü yason burnu’nun çok eski zamanlara kadar insan yerleşmesine sahne olduğu bilinmektedir ki, dünyaca ünlü argonot efsanesinin geçtiği mekânlardan biri de bu yöredir.
    i̇l merkezine 13 km. uzaklıkta olan ve bu gün bir turizm merkezi haline getirilen tarihi kurul kaya yerleşkesi’nin de tarihçesi 2.000 yıl öncesine kadar iner.

Leave a Reply